نوجواني و ارزشها از ديدگاه نهج البلاغه

  

سرآغاز

 >پيشگفتار

 >شناخت نهج البلاغه

>چرا نهج البلاغه؟

>سخنان امام چگونه جمع آوري گرديد؟

>آيا همه سخنان امام علي در نهج البلاغه موجود است؟

>پيام نهج البلاغه

 

 

پيشگفتار

 

سپاس و حمد بي کران سزاوار خداوندي است که ما را نعمت عظماي کتاب قران بخشيد و در پرتو درخشان آن رسالت حضرت ختمي مرتبت محمد بن عبدالله صلي الله و اله و سلم و ولايت و امامت مولي الکونين حضرت امام علي عليه السلام را بر امت اسلام ارزاني داشت و جان عقول بشري را از حمايت و هدايت بي منتهاي معارف دو کتاب عظيم قرآن و نهج البلاغه سيراب گردانيد.

 

احساس فزاينده ي تشنگي نسل جوان در کسب معارف ناب اسلام عزيز و روي آوردن به کتاب شريف نهج البلاغه در سالهاي اخير مسئوليت نهادهاي فرهنگي کشور را دو چندان کرده است.

 

اين خيزش اميد بخش نسل نو، آينده ي تابناک و گسترش حقيقت معارف اسلامي را نويد مي دهد.

اداره ي کل امور فرهنگي و هنري معاونت پرورشي وزارت آموزش و پرورش ضمن آگاهي و معرفتي که به اين امر مهم دارد، با استعانت از پيشگاه آفريدگار جهان هستي و روح منور و حيات بخش مولي اميرالمومنين علي عليه السلام همه ساله مي کوشد در راستاي پرورش و رشد ساختار اخلاقي و شناختي دانش آموزان با تدوين تاليف، چاپ و نشر جزواتي پيرامون موضوعات مختلف از ديدگاه نهج البلاغه اقدام کرده، تشنگان کسب علوم و معارف اسلامي را دعوت به شرکت در مسابقات نهج البلاغه مي نمايد.

 

اين مجموعه ي ارزشمند را که حجه الاسلام و المسلمين محمد دشتي از موسسه تحقيقاتي اميرالمومنين عليه السلام تاليف و تدوين نموده است توسط کارشناسان قرآن و معارف اسلامي اين اداره کل براي چهاردهمين دوره ي مسابقات نهج البلاغه دانش آموزان سراسرکشور (اول راهنمائي پسران) در سال تحصيلي 78-77 انتخاب و منتشر گريده است.

 

اداره کل امور فرهنگي و هنري

 

شناخت نهج البلاغه

 

نهج البلاغه، کتابي است که در آن برخي از سخنان زيبا و نامه هاي ارزشمند و کلمات کوتاه حکيمانه ي امام علي عليه السلام گرد امده و چون ستارگان هميشه درخشنده در آسمان علم و ادب و معارف انساني نور مي پاشند.

 

اين کتاب که با تلاش و زحمت و هنر بي مانند علامه سيد رضي در سال 200 هجري تدوين شده است. داراي سه فصل جداگانه مي باشد.

 

فصل اول- خطبه ها يا سخنرانيهاي امام علي عليه السلام «241 خطبه»

 

فصل دوم- کتب يا نامه هاي سياسي، اخلاقي، نظامي آن ابرمرد تاريخ «79 نامه»

 

فصل سوم- قصارالحکم يا کلمات کوتاه حکمت آميز «480 حکمت»

 

امام علي عليه السلام در تمام دوران زندگي پر بار و نوراني خود سعي در هدايت دلها، و مغزها به سوي حقيقت و انسانيت راه روشن الهي داشت. حضرت در هر فرصت مناسبي، با سخنرانيهاي اخلاقي، سياسي، با نوشتن نامه هاي ضروري و يا کلمات حکمت آميز، به تمام ارزشهاي اخلاقي، انساني اشاره مي فرمود و راه و رسم زندگي سالم و صحيح انساني را در اين کتاب به بشريت سر گشته، معرفي نمود و با هر گونه جهل و جهالت و ناداني مبارزه کرد و روش رسيدن به سعادت و تکامل جاويدان را به همگان نشان داد که نهج البلاغه کتاب زندگي، کتاب اخلاق و رستگاري، کتاب سياست و کشور داري، کتاب تکامل و بالندگي است.

 

چرا نهج البلاغه؟

 

سوال مي شود که:

 

اگر تمام ارزشهاي اخلاقي در سخنان امام عليه السلام وجود دارد پس چرا نام اين مجموعه را نهج البلاغه نهادند؟

 

و راستي نهج البلاغه يعني چه؟

 

پاسخ اين سوال روشن است زيرا علامه سيد رضي قدس سره با توجه به زيبايي اعجاز گونه کلمات امام عليه السلام نام اين مجموعه را نهج البلاغه گذاشت.

 

  

«نهج» يعني راه و روش، راه و رسم.

 

«بلاغت» يعني کلام رسا، گويا، روشن.

 

نهج البلاغه يعني راه و رسم زيبا سخن گفتن، رسا و گويا و روشن حرف زدن، خوب گفتن، و سخنان خوب را مطرح کردن، که فصاحت و بلاغت يکي از هنرهاي با ارزش ادبي است و نهج البلاغه پس از قرآن کريم از اين نظر بي مانند است.

 

تمام دانشمندان جهان، مسلمان و غير مسلمان، شيعه و اهل سنت و حتي دشمنان امام عليه السلام به اين حقيقت اعتراف کردند که از نظر فصاحت و بلاغت پس از قرآن کريم، نهج البلاغه نظير و مانندي ندارد.

 

سخنان امام چگونه جمع آوري گرديد؟

 

همه مي پرسند:

 

سخنان امام علي عليه السلام چگونه حفظ و ضبط جمع آوري شده است؟

 

و همه مي خواهند بدانند که:

 

در آن روزگار ظهور اسلام (14 قرن قبل) که وسائل مجهز الکترونيک امروزي وجود نداشت و از راديو و تلويزيون و مطبوعات و وسال پيشرفته ي صدا برداري خبري نبود. چگونه

  

سخنرانيهاي امام علي عليه السلام را جمع مي نمودند؟ ضبط و کنترل کردند و به نسلهاي آينده رساندند؟

 

با توجه به زيبايي ها و ويژگيهاي سخنان امام عليه السلام پاسخ سوالات ياد شده نيز روشن است.

 

زيرا شيريني کلمات امام و فصاحت و بلاغت بي مانند آن، هر شنونده اي را مجذوب خود مي ساخت، که در پاي سخنان امام حاضر مي شدند و با تلاش فراوان در حفظ کردن و نوشتن آن سخت مي کوشيدند. از جمله ي اين افراد:

 

اول- گروهي به نام «کتاب» (تند نويسهاي زبر دست) همه جا يا امام عليه السلام بودند و به جاي دستگاههاي مدرن امروزي، کلمات ارزشمند امام عليه السلام را مي نوشتند مانند شاگردان امام «حارث اعور» و «زيدبن وهب» که سخنرانيهاي امام را در زمان خودش به صورت کتابي جداگانه تدوين نمودند.

 

دوم- گروهي ديگر به نام «حفاظ» وجود داشتند که با حافظه ي قوي خود، خطبه ها و نامه ها و حکمت هاي امام علي عليه السلام را حفظ مي کردند و سينه به سينه به نسل هاي آينده رساندند همان گونه که قرآن کريم را حفظ کردند و يا شعرهاي ادبي فرهنگ عرب را زنده نگهداشتند.

 

مسعودي مورخ معروف که 100 سال قبل از سيد رضي، تاريخ

  

مروج الذهب را نوشته است مي گويد:

 

«مردم قرن سوم بيش از 400 خطبه از خطبه هاي امام علي عليه السلام را حفظ کرده و از آن استفاده مي کنند».

 

در صورتي که در سال 400 هجري، در نهج البلاغه 241 خطبه جمع آوري گرديد.

آيا همه سخنان امام علي در نهج البلاغه موجود است؟

 بايد بدانيم که در کتاب نهج البلاغه، برخي از سخنان و آثار امام علي عليه السلام گرد آمده است زيرا جمع آوري همه ي سخنان امام عليه السلام به دلائل فراواني ممکن نبود زيرا:

 

اولا- دشمنان اسلام و رسول خدا، در طول 400 سال قبل از تاليف نهج البلاغه با تمام امکانات سياسي، نظامي، سعي در نابودي آثار گرانقدر امام عليه السلام داشته و بسياري از کتب دانشمندان شيعه را به آتش کشيدند و به جرم نام و ياد و محبت و پيروي از علي عليه السلام تعداد فراواني را به شهادت رساندند.

 

ثانيا- شيعيان و پيروان امام علي عليه السلام در زمانهاي گذشته، آثار امام را مخفي مي کردند و حق تبليغ و نشر آنها را نداشتند و با پنهان کاري و مبارزه ي مخفي، براي حفظ جان خود، نمي دانستند سخنان امام را

 جمع آوري و به صورت يکپارچه به جامعه ي مسلمين تقديم نمايند.

 

در نتيجه ي قتل عامهاي خونين، در مهاجرتهاي غم بار و در پنهان کاري هاي ناگوار و در آتش سوزيهاي خيانت بار، برخي از سخنان و آثار امام عليه السلام به ما نرسيده و بشريت امروز از آن همه انوار تابناک محروم مانده است.

 

و تازه سيد رضي نيز تمام سخنان موجود امام را گرد نياورده است.

 پيام نهج البلاغه

 هر کس يکبار کامل نهج البلاغه را بخواند مي داند که نهج البلاغه سرچشمه ي هميشه زلال علوم و آبشار هميشه مواج معارف الهي، انساني است.

 

نهج البلاغه کتاب انسان سازي است، کتاب معنويت است، کتاب سعادت و رستگاري انسان است، جان را درمان مي کند و درون را از آلودگي مي زدايد و با رنگ الهي صيقل مي دهد.

 

براي شما که در دوره ي راهنمائي و سنين نوجواني بسر مي بريد ارزنده ترين راه و رسم سازندگي است.

 

شما و ما که مي خواهيم خود را، دوستان و خانواده ي خود را بسازيم و در اين سازندگي محتاج به الگوهاي صحيح، سالم و کامل

مي باشيم. نهج البلاغه چون مشاوري دلسوز و آگاه، الگوهاي کامل را معرفي مي کند، روش شناخت الگوها را مي شناساند و روش غلبه بر دشمنان را معرفي مي فرمايد.

با توجه به پيام ارزشمند نهج البلاغه است که مي بينيم از دير باز (از سال 400 هجري تا کنون) همواره اين کتاب وحي گونه، مورد نقد و ارزيابي دانشمندان جهان قرار گرفته است و تا کنون 370 جلد کتاب پيرامون مباحث ارزنده ي آن تاليف گرديده است.

 

علاوه بر آن حدود 210 شرح و تفسير بر نهج البلاغه نوشته شده و هزاران نسخه ي خطي از قرنهاي گذشته تا کنون بجا مانده است. صدها جزوه ي درسي از مباحث پر بار آن تهيه و مورد استفاده قرار گرفته است.

 

در نتيجه ما نيز بايد با اين چشمه ساز زلال علوم علوي آشنا شويم و فرازهاي درخشان آن را حفظ نموده، به تربيت و سازندگي خود بپردازيم. ان شاء الله

  

نوجواني و ارزشها

دوران نوجواني لحظات شيرين عمر آدمي است که بينش و نگرش انسان نسبت به خود و جهان پيرامون او روشنتر، شفاف تر و قانونمند خواهد شد.

 

نوجوانان از دنياي زيباي کودکي به دنياي زيباتر نوجواني پر مي کشند، آرام آرام مسئوليت ها را درک مي کنند.

 

نوجوانان به بازي هاي قانونمند و هدفدار روي مي آورند.

 

حس کنجکاوي آنان که پس از تولد بيدار شده بود، خيزش مناسبي برداشته فعاليت بيشتري آغاز مي کند.

 

دانش طلبي و علم خواهي رشد بيشتري در دوران نوجواني دارد.

 

و انواع غرائز حيواني و انساني در اين دوره ي سرنوشت ساز به رشد و کمال مطلوبي خواهند رسيد.

  

>خداشناسي

>پيامبر شناسي

>تداوم هدايت (امام شناسي)

>تواضع و فروتني

>خوشروئي

>صبر و بردباري

>ورزش و نيرومندي

>اختراع و سازندگي

>دوست يابي

>وحدت و همکاري

 

 خداشناسي

 >راههاي خداشناسي

>درماندگي عقل

 

راههاي خداشناسي

اگر نوجوانان درست تربيت شوند، همانگونه که در اين دوران حساس زندگي به بازي هاي قانونمند روي مي آورند، آمادگي پذيرش مباحث اعتقادي را نيز دارند.

 

که متناسب با روح جستجوگر آنان است.

 

بايد خدا را، راه هاي خداشناسي را، براهين اثبات وجود خدا را با زباني که هماهنگ دوران نوجواني باشد به آنها آموخت.

 

امام علي عليه السلام براي ذهن آماده ي انسانها از راههاي خداشناسي نشانه هاي پروردگار در سراسر هستي سخن مي گويد.

 

1- قال علي عليه السلام:

 

و اقام من شواهد البينات علي لطيف صنعته

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(و خداوند بزرگ نشانه هاي گويائي بر ظرافت صنعت، و بزرگي قدرت خود آفريد، تا او را بشناسند). (1) .

 

تا چشم ها با مشاهده آثار خداوند به خود آيند و عقل ها پس از

 

ديدن زيباييهاي طبيعت به فکر فرو روند، و سرانجام دست زيباي خدا رابه خوبي بنگرند، و اعتراف کنند که هر ساخته شده اي سازنده اي دارد

 

درماندگي عقل

پديده هاي زيباي خداوند در سراسر هستي آنقدر ظريف و کامل و پرنقش و نگار است که عقل هاي انسانها از درک آن در شگفت مانده است تا چه رسد به شناخت آفريدگار زيباآفرين که انديشه هاي بلند پرواز به شگفتي هاي آثار او دسترسي ندارد تا چه رسد در ژرفاي نور او به پرواز درآيند که امام رهنمود داد:

 

2-قال علي عليه السلام:

 

فسبحان الذي بهر العقول عن وصف خلق جلاه للعيون امام علي عليه السلام فرمود:

 

(پس پاک و برتر است خدائي که عقل ها را از شناسائي پديده هايش که در چشم ها جلوه مي کنند ناتوان ساخته است) (1) .

 

از اين رو امام عليه السلام در تداوم بحث اعتقادي که خدا را به اثبات مي رساند اين هشدار را هم مي دهد که، انديشه و عقل انسان هر واقعيتي را نمي تواند بشناسد.

 

پيامبر شناسي

 مي دانيم که هر اختراعي داراي دفترچه ي راهنماست تا مصرف کننده و خريدار، روش استفاده از آن وسيله را بداند، همراه چراغ خوراک پزي، وسائل آشپزخانه، وسائل صوتي، ماشين و ديگر ابزار آلات صنعتي، دفترچه ي راهنمائي وجود دارد که مخترعان و سازندگان آن وسائل، راه و رسم استفاده از اختراع خود را آموزش مي دهند.اگر دفترچه ي راهنما (کاتالوک) نباشد، ممکن است در همان اولين روز استفاده آن را خراب کنند، يا بسوزانند، و يا دچار مشکل شودند. پس، اصل اختراع و سازندگي به اصل «هدايت» و «آموزش» و«تعليم» نيازمند است.

بسياري از صاحبان صنايع که اختراع و ماشين خود را به کشورهاي ديگر صادر مي کنند يا جلوتر از صدور ابزار آلات اختراع و يا همراه آن، کارشناسان و مهندساني را اعزام مي دارند که آن وسيله، آن ماشين، آن اختراع را مي شناساند و روش هاي کاربرد آن را مي دانند تا به کشور و مردم مصرف کننده، راههاي استفاده و بکارگيري آن وسيله را بياموزند.

اگر کارشناسان و مهندسان آگاه اعزام نشوند، مصرف کنندگان نمي توانند، آنهمه از ماشين آلات وارداتي را بکار گيرند و مورد استفاده قرار دهند.

>ضرورت هدايت انسان

>ضرورت تداوم هدايت

 ضرورت هدايت انسان

 وقتي پروردگار هستي آفرين انسان را آفريد و انسانها فراوان و فراوان شدند و از زن و مرد و کودک و جوان و نوجوان، در شماره هاي چند ميلوني، و هم اکنون چند ميلياردي، سراسر کره ي زمين را محل زندگي خود قرار دادند، آيا نبايد هدايت شوند؟

 

چرا آفريده شدند؟ و راه و رسم زندگي آنان چيست؟

 

از چه غذاهايي استفاده کنند و کداميک از غذاها را نخورند؟

 

آيا انسان از يک چراغ خوراک پزي يا يک ضبط صوت ارزش کمتري دارد؟

 

اگر انسان ها با هم بايد هدايت شوند و اصل آفرينش انسان به اصل هدايت وابسته است پس اعزام پيامبران آگاه و معصوم و دلسوز بشريت نيز يک ضرورت است، تا انسانها را راه و رسم زندگي بياموزند، و حلال و حرام الهي را بشناسانند که امام علي عليه السلام فرمود:

  

3- قال علي عليه السلام:

 

ان الله بعث رسولا هاديا بکتاب ناطق و امر قائم

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(همانا خداوند بزرگ پيامبري هدايت کننده با کتابي گويا و دستوري استوار فرستاد) (1) .

 

ضرورت تداوم هدايت

 امام علي عليه السلام در سخنراني هاي خويش وضيح داد که اصل هدايت عمومي است، و تا زندگي انسانها تداوم دارد، اعزام پيامبران نيز داوم خواهد داشت تا آنجا که طرح هدايت به کمال رسد و آخرين پيامبر خاتم اعزام گردد که فرمود:

 

4- قال علي عليه السلام

 

الي ان بعث الله سبحانه محمدا صلي الله عليه و اله و سلم لانجار عدته و اتمام نبوته

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(تا آنکه خداوند بزرگ محمد صلي الله عليه و اله و سلم «که درود خدا بر او و خاندانش باد» را فرستاد تا وعده هاي او تحقق پذيرد، و راه پيامبران آسماني تکامل يابد) (1) .

 

پس اعزام پيامبران آسماني بر اساس اصل «هدايت» سامان يافته است که پس از آفرينش انسانها، يک ضرورت غير قابل انکار است.

 

تداوم هدايت (امام شناسي)

 

مي دانيم که پس از اختراع يک ماشين يا هواپيما يا وسائل صنعتي، و صوتي، دفترچه ي راهنما ضروري است.

 

اما اگر توليد آن صنعت يا ماشين ادامه دارد، هدايت و راهنمايي نيز تداوم خواهد داشت.

 

براي همين هدف صنايع مادري مي سازند که همواره آن ماشين را در خط توليد داشته باشند.

 

کارشناساني را تربيت مي کنند که همراه صدور آن ماشين به سراسر دنيا اعزام گردند و با زبان مردم آن سرزمين راه و رسم استفاده ي از ماشين ها را به آنان بياموزند.

 

در همه جا کارگاههاي ميکانيکي پديد مي آيند تا اگر دچار مشکلي شد بر طرف نمايند و تا ماشين آلات ياد شده وجود دارند وجود کارشناسان و مهندسان آگاه نيز يک ضرورت است که با اصل «تداوم آموزش» يا «اصل تداوم هدايت» هماهنگ مي باشد.

 

 داستان هدايت انسان نيز با همان ضرورت ها،آغاز و تداوم مي يابد که:

 

آفرينش انسانها با اصل هدايت هماهنگ است.

 

اولين انسان پيامبر خداست.

 

يعني اولين کسي که وارد مدرسه مي شود معلم است، حضرت آدم است.

 

خود هدايت شده و انسانهاي ديگر را هدايت مي کند.

 

و براي انسانهاي ديگر در سرزمين ها و عصرهاي ديگر نيز پيامبراني با زبان و فرهنگ رايج سرزمين همان مردم اعزام مي گردند.

 

>امامت و تداوم هدايت

>هدفداري و تداوم هدايت

 

امامت و تداوم هدايت

 

و چون زندگي انسانها تداوم دارد.

 

و تا جهان وجود دارد و کره ي زمين در منظومه مي چرخد انسانها نيز بايد زندگي کنند، اصل «هدايت» نيز بايد تداومداشته باشد. «اصل تداوم هدايت»

 

همواره بايد در ميان انسانها رهبران پاک و معصومي باشند که آنها را هدايت کنند و مردم از زندگي آن پاکان و پاک دلان الگو بگيرند، خود را اصلاح کنند، و خود را با الگوهاي کامل انساني تطبيق دهند.

  

بر همين اساس «اصل تداوم هدايت» هر پيامبري براي دوران پس از خود امامان و رهبران پاکي و معرفي فرمود، تا فاصله ي اعزام پيامبر آينده را پر سازند، و بشريت بدون راهنما نباشد.

 

که پيامبر ما نيز دوازده امام معصوم براي دوران پس از خود معرفي فرمود.

 

امام علي عليه السلام نسبت به اصل تداوم هدايت فرمود:

 

5- قال علي عليه السلام:

 

و خلف فيکم ما خلفت الانبياء في اممها

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(و پيامبر صلي الله عليه و اله و سلم در ميان شما مردم جانشيناني گذارد که همه پيامبران در امت هاي خود باقي گذاشتند) (1) .

 

سپس به فلسفه هدايت مي پردازد که خداوند هيچگاه انسان را بدون راهنما و کارشناسان آگاه بحال خود رها نکرده است و اين با حکمت خداوندي سازگار نيست.

 

 

 

هدفداري و تداوم هدايت

 

پس طرحي که ادامه دارد بايد هدايت و راهنمائي نسبت به آن طرح نيز ادامه داشته باشد.

 

ماشيني با وسيله اي صوتي که توليد آن تداوم دارد، حضور کارشناسان آن نيز تداوم خواهد داشت.

 

پس زندگي انسانها با راهنمائي و هدايت پيامبران آغاز و با تداوم هدايت امامان معصوم عليه السلام تداوم خواهد يافت که فرمود:

 

6- قال علي عليه السلام:

 

اذ لم يترکو هم هملا بغير طريق واضح و لا علم قائم

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(زيرا هرگز خداوند انسانها را بدون راه روشن و پرچم استوار هدايت، بحال خود رها نساخته است) (1) .

 

تواضع و فروتني

 

وقتي که انسان يکي از پديدهاي نظام هستي و دست پرورده ي خداوند هستي آفرين است

 

و آفرينش انسان داراي اهداف تکاملي است

 

پس راه و رسم زندگي فردي و اجتماعي او را بايد آفريدگار انسان مشخص فرمايد

 

و سئوالات مربوط به اخلاق اجتماعي او را بايد خدا و پيامبران آسماني پاسخ دهند، مانند:

 

چگونه زندگي کنيم؟

 

با مردم چگونه باشيم؟

 

با دوستان و دشمنان چگونه برخورد کنيم؟

 

جنگ و صلح ما، خشم و محبت ما، چگونه و در چه جايگاهي شکل گيرد؟

 

همه و همه را بايد کتاب راهنماي زندگي ما، يعني وحي الهي، «قرآن کريم» روشن سازد.

 

نهج البلاغه و ديگر رهنمودهاي امامان معصوم عليه السلام بايد شيوه هاي برخوردي، و راه و رسم زندگي فردي و اجتماعي را بما بشناسانند چون ما:

 

انسان را نشناخته ايم

 

خود را نمي شناسيم

 

روحيات و روان و انديشه ي خود را نمي شناسيم

 

 

>ضرورت فروتني

 

>ارزش و آثار فروتني

 

ضرورت فروتني

 

رهبران ديني به ما دستور داده اند که در روابط اجتماعي با مردم،

 

با دوستان، با همسايگان، با پدر و مادر، با خويشاوندان،بايد با تواضع و فروتني بر خورد کنيم، با مردم مهرابن و خوش بر خورد باشيم.

 

به ديگران احترام بگذاريم، و از هر گونه غرورو خود پسندي و خود بزرگ بيني پرهيز کنيم و ديگران را از خود بهتر بدانيم که امام فرمود:

 

7- قال علي عليه السلام

 

لا حسب کالتواضع

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(هيچ خويشاوندي چون تواضع و فروتني نيست) (1) .

 

ارزش و آثار فروتني

 

انسان با اخلاق خوش و تواضع و فروتني مي تواني در دلهاي ديگران نفوذ کند، با مردم دوست شود، تلخي برخوردهاي نارواي اجتماعي را به شيريني تبديل سازد.

 

هستند بسياري از مردم که داراي خويشاوندان فراوانند اما چون

 

 

اخلاق خوش ندارند و در برابر مردم فروتن و مهربان نيستند همه ي آنها را ترک کرده چون انسانهاي غريب و تنها زندگي مي کنند.

 

و هستند انسانهاي بدون خويشاوند و تنهايي که چون اخلاق خوش دارند و مهربان و فروتنند، همه ي مردم با آنها دوست و چونان خويشاوندان نزديک با آنان رابطه ي دوستانه دارند از اين رو امام در يک رهنمود اخلاقي در وصف پرهيزکاران، اخلاق خوش و تواضع و فروتني را از نشانه هاي انسانهاي کامل معرفي مي فرمايد.

 

8- قال علي عليه السلام:

 

فالمتقون فيها هم اهل الفضائل... و مشيهم التواضع

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(پس پرهيزکاران در ميان انسانها داراي ارزشهاي برترند، که راه و رسم زندگي آنان تواضع و فروتني است) (1) .

 

 

خوشروئي

 

يکي ديگر از راه و رسم زندگي براي پسران، خوشروئي در بر خوردهاي اجتماعي است.

  

بايد در روابط اجتماعي، غم و اندوه را با خوشروئي و مهرباني از دل و جان دوستان پاک کرد.

 

>ارزش فروتني

 

>ره آورد فروتني

 

ارزش فروتني

 

خوشروئي، نشانه ي فروتني و مهرباني است

 

خوشروئي، راه پرهيز از غرور و خود پسندي است

 

خوشروئي، ارزش قائل شدن براي دوستان در روابط اجتماعي است.

 

9- قال علي عليه السلام:

 

و البشاشه حباله الموده

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(خوشروئي وسيله ي محبت کردن دوستي است) (1) .

 

چه خوب است نوجوانان در آغاز زندگي نوجواني، زندگي را با خوشروئي آغاز کنند، و با مهربني و روي گشاده، دوستا خود را بپذيرند، و همه چيز و همه جا را با خوشروئي رنگ محبت زنند، زندگي را آسان بگيرند و لحظه هاي حساس زندگي را با خوشروئي شيرين کنند.

 

ره آورد فروتني

درست است که حالات زندگي انسان يکنواخت نيست،. گاهي ممکن است غمها و مصيبت ها و مشکلاتي دامنگير انسان گردد، اما در روابط دوستانه و برخورد با مردم نبيد تلخي غمها و مشکلات را بکام ديگران فرو ريخت که امام فرمود:

 

10- قال علي عليه السلام:

 

المومن بشره في وجهه و حزنه في قلبه

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(انسان با ايمان شادي در چهره ي او و اندوه در قلب او جاي دارد) (1) .

 

صبر و بردباري

 

در زندگي فردي انسان، مشکلاتي وجود دارد.

 

و پيمودن راه سعادتو تکامل نيز موانع فراوان و سختي هاي طاقت فرسايي خواهد داشت.

  

و زندگي اجتماعي نيز بدون مشکل و مانع و تلخي هاي گوناگون نيست.

 

همه که مثل ما فکر نمي کنند.

 

همه که مشکلات ما را بخوبي درک نخواهند کرد.

 

و تازه همه ي مردم داراي مشکلتي همانند يا مهم تر از ما خواهند بود.

 

چه کسي مشکل ندارد؟

 

چه بايد کرد؟ و با مشکلات چگونه بايد کنار آمد؟

 

>جايگاه صبر و بردباري

 

>ره آورد بردباري

 

جايگاه صبر و بردباري

 

بايد نوجوانان را با راه هاي مقابله ي با مشکلات آشنا کرد

 

تا خود را به صبر و بردباري عادت دهند

 

راه استقامت کردن و مقاومت پايدار برابر مصيبت ها و مشکلات را بياموزند.

 

آنان که قدرت تحمل خوبي ندارند.

 

و راه استقامت و بردباري را ياد نگرفته اند.

 

در برابر مشکلات زندگي، تلخي هاي اجتماعي، بلاها و مصبيت ها، دچار تزلزل فکري و اضطرابهاي رواني مي شوند.

  

آنگاه با انواع نگراني ها زندگي مي کنند، و ديگران را مي آزارند و سرانجام دست به خود کشي مي زنند.

 

امام علي عليه السلام صبر و بردباري را به هم ي اقشار گوناگون جامعه توصيه مي فرمايد.

 

11- قال علي عليه السلام:

 

و استشعروا الصبر فانه ادعي الي النصر

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(صبر و بردباري را شعار خود قرار دهيد که شما را به پيروزي مي رساند) (1) .

 

مشکلات مي آيند و مي گذرند.

 

غمها و دردها همواره بر سر راه ما سبز مي شوند.

 

اگر راه مقابله با مشکلات را بدانيم ما نيز به سلامت از کنار انواع مشکلات خواهيم گذشت و آسيبي بما نخواهد رسيد که با صبر و بردباري مي توان بر مشکلات پيروز شد که شاعر فرمود:

 

صبر و ظفر هر دو دوستان قديمند

 

بر اثر صبر نوبت ظفر آيد

  

ره آورد بردباري

 

امام علي عليه السلام صبر و تحمل را آنقدر ارزشمند مي داند که آن را با ايمان مقايسه مي کند.

 

و نتيجه مي گيرد، صبر و بردباري از ايمان برتر است زيرا اگر انساني ايمان دارد، اما قدرت تحمل نداشته و بردبار نباشد، به آساني در تلخي مصيبت ها ايمان خود را از دست مي دهد.

 

اما اگر داراي صبر و تحمل باشد، با نعمت صبر، ايمان خود را حفظ مي کند، و انواع مشکلات و سختي ها به ايمان او آسيبي نمي رساند که فرمود:

 

12- قال علي عليه السلام:

 

فان الصبر من الايمان کالراس من الجسد

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(همانا مقايسه ي صبر با ايمان، چونان سراسر نسبت به تن) (1) .

ورزش و نيرومندي

 

يکي ديگر از ارزشها که بايد در نوجواني به آن توجه گردد، ورزش و نيرومندي است، و ارزش با توانائي و نيرومندي همراه است.

 

و توانائي و نيرومندي هم براي جسم انسان مفيد و ارزشمند است، و هم براي رو و روان آدمي آثار فراواني دارد.

 

>ضرورت ورزش و نيرومندي

 

>ره آورد ورزش و نيرومندي

 

 

ضرورت ورزش و نيرومندي

 

 انسان قوي و نيرومند که با انواع ورزشها و فعاليت هاي گوناگون آشناست، و با تمرينات حساب شده، قدرت و توانمندي خود را به کمال مي رساند مي تواند مثبت فکر کند.

 

و در توليد سازندگي کشور موفق باشد، و خود و خانواده ي خود را تامين کند، و در سنگرهاي دفاعي نيز در برابر انواع تهاجمات دشمن مردانه مقاومت کرده مرزهاي خاکي کشور را حفظ نمايد.

 

اما انسان ضعيف و تن پرور که ورزش نمي کند، و نيرومندنيست محتاج ديگران بوده و قدرت دفاعي او ضعيف است.

 

امام علي عليه السلام ورزش و نيرومندي را براي تحقق ارزشها، و عبادت و بندگي در راه خدا سفارش مي فرمايد:

 

13- قال علي عليه السلام:

 

و اذا قويت فاقو علي طاعه الله

 امام علي عليه السلام فرمود:

 

(و آنگاه که نيرومند مي باشي در بندگي خدا نيرومند باش) (1) .

 

يعني ورزش و نيرومندي، و بدست آوردن قدرت و توانمندي، در اسلام هدفدار است.

 

بايد قدرت بدست آورد تا در راه خدا آن را بکار گرفت.

 

تا از مستضعفان حمايت کرد.

 

تا بتوان ريشه هاي مفاسد اجتماعي را خشکاند.

 

تا بتوان انواع تهاجمات را پاسخ داد.

 

امام علي عليه السلام در شناساندن صفات پرهيزکاران، نيرومندي را طرح مي فرمايد:

 

زيرا آنانکه از دين خدا حمايت کردند، صف هاي فراوان لشگر مهاجم را در هم کوبيدند از دين و ناموس و مرزهاي اسلامي پاسداري کردند، انسانهاي نيرومند و قوي بودند.

 

شجاعان زورمداري بودند که با قوي پنجه هاي دنيا دست و پنجه نرم کرده نان را بخاک افکندند.

  

ره آورد ورزش و نيرومندي

 

پس ورزش و نيرومندي يکي از ارزشهاي سرنوشت ساز ايام نوجواني است.

 

نوجوانان بايد نيرومند باشند تا چون نوجوان قدرتمند بسيجي شهيد «فهميده» چون کوهي استوار برابر تانک هاي مهاجم دشمن توان ايستادگي داشته باشند.

 

و الگوي مقاومت و پايداري گردند که امام فرمودند:

 

14- قال علي عليه السلام:

 

فمن علامه احدهم انک تري لهم قوه في دين

 

امام علي عليه السلام فرمود:

 

(يکي از نشانه هاي پرهيزکاري آن است که در دين داري نيرومند است) (1) .

 

در امر بمعروف و نهي از زشتي ها نيرومند است

 

در مبارزه با فساد با قدرت بر خورد مي کند

 

در عبادت و بندگي، در انجام واجبات، در رواج ارزشهاي اسلامي توانمند است

 

اختراع و سازندگي

 

 گفتيم که دوران زيباي نوجواني با عبور از دنياي روشن کودکي آغاز مي شود ، که حال و هواي نوجواني ، و قدرت بدني و توانائي فکري و روحي او با سازندگي و بازسازي و با اختراع و خلق بسياري از زيبائي ها هماهنگ است .

 

نوجوان براي اختراع و سازندگي آمادگي لازم را دارد .

 

تمام زمينه هاي رشد و بالندگي براي او فراهم است .

 

اگر نوجوان درست تربيت شود .

 

و ظرفيت ها و قابليت هاي وجودي او بخوبي کشف گردد .

 

سرمايه هاي لازم براي سازندگي را دارد .

 

که بسياري از مخترعان جهان و سنين نوجواني توانستند در فضاي علم و دانش پرواز کنند .

 

>ارزش فکر کردن

 

>جايگاه فکر و سازندگي

 

ارزش فکر کردن

از ديدگاه امام علي عليه السلام نوجوان بايد زياد فکر کند ، تلاش کند ، به سازندگي و باز سازي بيانديشد

 

و اميدوار باشد که مي تواند مشکلات را از سر راه بر دارد ، معاماهاي علمي را حل کند ، بسازد و جامعه ي خود را به کمال برساند . که فرمود :

  

15 - قال علي عليه السلام :

 

و من تفکر ابصر

 

امام علي عليه السلام فرمود :

 

( هر کس که زياد فکر کند آگاه مي شود ) (1) .

 جايگاه فکر و سازندگي

 

پس راه صحيح اختراع و سازندگي ، فکر و انديشه است ، زياد فکر کردن و زياد مطالعه داشتن است و نوجوانان بايد در ايندوران حساس و زيباي عمر فراوان مطالعه کنند و بسيار بيانديشند تا در سازندگي کشور خود موفق باشند .

 

امام عليه السلام براي تشويق به سازندگي و کار و توليد فرمود :

 

16 - قال علي عليه السلام :

 

و الحرفه مع العفه خير من الغني مع الفجور

 

امام علي عليه السلام فرمود :

 

( داشتن شغل و کار با خويشتن داري ، بهتر از سرمايه اي است که با گناهان بدست آيد ) (1) .

 

دوست يابي

 انسان موجودي است که نمي تواند تنها زندگي کند و از زندگي اجتماعي دور باشد ، يکي از غرائزي که در ايام نوجواني رشد لازم را خواهد داشت ، غريزه ي «دوست يابي» است .

 

>نياز انسان به دوست يابي

>ضرورت اعتدال در دوستي

 

نياز انسان به دوست يابي

واژه ي «انسان» از «انس» است .

با ديگران بودن ، با مردم انس گرفتن ، در جامعه زندگي کردن ، نمونه هاي انس گرفتن است .

پس هنر نوجوان آن است که در دوست يابي نيز موفق باشد ، دوستان پاک و سالمي براي خود انتخاب کند تا از تنهايي و انزواگرائي بيرون آيد ، که امام هشدار داد :

 

17 - قال علي عليه السلام :

 

و الغريب من لم يکن له حبيب

 

امام علي عليه السلام فرمود :

 

( تنها ، کسي است که دوستي ندارد ) (1) .

 

ضرورت اعتدال در دوستي

 امام علي عليه السلام پس از طرح ضرورت دوستي و دوست يابي رهنمود مي دهد که :

 

پس از آنکه دوستان خوبي انتخاب کردي ، و آنان را دوست مي داري ، و به منزل يکديگر رفت و آمد داري ، و در درس خواندن و حل مسائل علمي به يکديگر کمک مي کنيد بايد به اين اصل مسلم نيز توجه داشته باشيد که در دوستي زياده روي نکنيد و اعتدال و ميانه روي را از ياد نبريد .

 

و تمام اسرار و مسائل زندگي خود را به دوست نگوئيد .

 

زيرا ممکن است برخي از دوستان شما ، حقوق شما را رعايت نکرده اسرار شما را به ديگران باز گويند .

 

18 - قال علي عليه السلام :

 

احبب حبيبک هونا ما

 

امام علي عليه السلام فرمود :

 

( دوست خود را به اندازه دوست بدار ، و دوستي زياده روي مکن ) (1) .

 

وحدت و همکاري

 نوجوان در آغاز زندگي شيرين خود که وارد دنياي زيباي نوجواني مي شود بايد بداند که :

 

يک دست صدا ندارد .

 

و انسان براي هر گونه کار و تلاشي ، اختراع و اکتشافي ، نيازمند به فکر و توانمندي ديگران است .

 

>ضرورت وحدت و همکاري

>ره آورد وحدت و همکاري

  

ضرورت وحدت و همکاري

 

بايد بدانيم که بدون همکاري و همدلي ديگران ، و بدون وحدت و هماهنگي ، نمي شود به تکامل رسيد .

 

اگر جهان هستي با نظم و زيبائي خاصي بر قرار است .

 

اگر پديده هاي نظام در تداوم حيات موفق و بالنده اند .

 

همه و همه در سايه ي وحدت و همکاري است .

 

پيدايش پديده ها در پرتو وحدت و همکاري است

 

و تداوم هستي نيز از وحدت و همکاري ، تحقق مي پذيرد از اين رو نوجوانان يک کشور اسلامي در حال سازندگي بايد بدانند که تنها با وحدت و همکاري مي شود به انقلاب علمي ، و پيشرفت هاي لازم در تمام زمينه هاي اقتصادي و اجتماعي و سياسي ، دست يافت .

 

و اگر خواهان رشد و کمال مي باشند بايد از هر گونه جدائي و تنهائي پرهيز کنند که امام فرمود :

 

19 - قال علي عليه السلام :

 

و اجعلوا اللسان واحد

 

امام علي عليه السلام فرمود :

 

( زبان هاي خود را متحد سازيد ) (1) .

 

يعني وحدت کلمه داشته باشيد و از اختلافات پرهيز کنيد که همه ي پيروزيها و پيشرفت ها از وحدت است .

 

ره آورد وحدت و همکاري

 امام علي عليه السلام پس از آنکه در سخنرانيها و نامه ها و حکمتهاي ارزشمند ، وحدت و همکاري را مطرح مي فرمايد در بخشي از رهنمودهاي ارزشمند خود به ره آورد و آثار آن نيز اشاره مي کند که با وحدت و همکاري مي توان از تمام هنرها و توانمندي هاي انسانهاي ديگر بهرمند شد .

 

20 - قال علي عليه السلام :

 

التود نصف العقل

 

امام علي عليه السلام فرمود :

 

( دوستي و همکاري با ديگران ، نيمي از عقل است ) . (1) .

 

يعني انسان عاقل از فکر و انديشه و علم و هنر ديگران در سايه ي وحدت ، استفاده مي کند و از خود محوري و غرور زدگي فاصله مي گيرد .

 

اگر ارزشهاي ياد شده همراه با آغاز زندگي نوجواني ، شناسائي و بکار گرفته شود مي توان اين قشر بالنده و سازنده را با سلامت و اصالت به مراحل نهائي کمال رساند .

 

ان شاء الله

 محمد دشتي