نخستين مسلمان

بخش دوم از زندگانى حضرت على -عليه السلام را دوران پس از بعثت وقبل از هجرت تشكيل مى‏دهد. اين دوره از سيزده سال تجاوز نمى‏كند وحضرت على -عليه السلام در تمام اين مدت در محضر پيامبر بود وتكاليفى را برعهده داشت.

نقاط جالب وحساس اين دوره، يك رشته افتخارات است كه نصيب امام شد افتخاراتى كه در طول تاريخ نصيبب كسى جز حضرت على -عليه السلام نشده، احدى بر آنها دست نيافته است.

نخستين افتخار وى در اين بخش از زندگى، پيشگام بودن وى در پذيرفتن اسلام، وبه عبارت صحيحتر، ابراز واظهار اسلام ديرينه خويش بود.(1)

پيشقدم بودن در پذيرفتن اسلام وگرويدن به آيين توحيد از امورى است كه قرآن مجيد بر آن تكيه كرده، صريحا اعلام مى‏دارد كسانى كه در گرايش به اسلام پيشگام بوده‏اند، در كسب رضاى حق ونيل به رحمت الهى نيز پيشقدم هستند.(2)

توجه خاص قرآن به موضوع «سبقت در اسلام‏» به حدى است كه حتى كسانى را كه پيش از فتح مكه ايمان آورده وجان ومال خود را در راه خدا ايثار كرده‏اند بر افرادى كه پس از پيروزى بر مكيان ايمان آورده وجهاد كرده‏اند برترى داده است (3) ; چه رسد به مسلمانان صدر اسلام وگرايش به اسلام پيش ازمهاجرت به مدينه.

توضيح اينكه: فتح مكه در سال هشتم هجرت انجام گرفت وپيامبر صلى الله عليه و آله و سلم هجده سال پس از بعثت دژ محكم بت پرستان را گشود.علت‏برترى ايمان مسلمانان پيش از فتح مكه اين است كه آنان در زمانى ايمان آوردند كه اسلام در شبه جزيره به قدرت وحكومت نرسيده بود وهنوز پايگاه بت پرستان به صورت يك دژ شكست ناپذير باقى بود وجان ومال مسلمانان را خطرات بسيار تهديد مى‏كرد. اگر چه مسلمانان، بر اثر مهاجرت پيامبر ازمكه وگرايش اوس وخزرج وقبايل مجاور مدينه به اسلام، از يك قدرت نسبى برخوردار بودند ودر بسيارى از برخوردهاى نظامى پيروز مى‏شدند، ولى خطر به كلى مرتفع نشده بود.

در موقعيتى كه گرويدن به اسلام وبذل جان ومال از ارزش خاصى برخوردار باشد، قطعا ابراز ايمان وتظاهر به اسلام در آغاز كار كه قدرتى جز قدرت قريش ونيرويى جز نيروى دشمن نبود بايد ارزش بالاتر وبيشترى داشته باشد. از اين نظر، سبقت‏به اسلام در مكه وميان ياران پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم از افتخاراتى محسوب مى‏شد كه هيچ فضيلتى با آن برابرى نمى‏كرد.

عمر در يكى از ايام خلافت‏خود از خباب، ششمين مسلمان زجر كشيده صدر اسلام، پرسيد كه رفتار مشركان مكه با او چگونه بود. وى پيراهن خود را از تن بيرون كرد وآثار زجر وسوختگى پشت‏خود را به خليفه نشان داد وگفت:بارها زره آهنى بر او مى‏پوشاندند وساعتها در زير آفتاب سوزان مكه نگاهش مى‏داشتند; وگاه آتشى بر مى‏افروختند واو را به روى آتش مى‏افكندند ومى‏كشيدند تا آتش خاموش شود.(4)

بارى، مسلما فضيلت‏بزرگ وبرترى معنوى از آن افرادى است كه در راه اسلام هر زجر وشكنجه‏اى را به جان مى‏خريدند واز صميم دل مى‏پذيرفتند.

كسى پيشگامتر از حضرت على نبود

بسيارى از محدثان وتاريخ نويسان نقل مى‏كنند كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم روز دو شنبه به رسالت مبعوث شد وحضرت على -عليه السلام فرداى آن روز ايمان آورد.(5) پيش از همه، رسول اكرم، خود به سبقت‏حضرت على -عليه السلام در اسلام تصريح كرد ودر مجمع عمومى صحابه چنين فرمود:

نخستين كسى كه در روز رستاخيز با من در حوض (كوثر) ملاقات مى‏كند پيشقدمترين شما در اسلام، على بن ابى طالب، است.(6)

احاديث وروايات منقول از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم وامير مؤمنان -عليه السلام وپيشوايان بزرگ ما، ونيز آراء محدثان ومورخان در باره سبقت امام -عليه السلام بر ديگران به اندازه‏اى زياد است كه صفحات كتاب ما گنجايش نقل همه آنها را ندارد.(7) از اين نظر، تنها به سخنان خود امام ونقل يك داستان تاريخى در اين زمينه اكتفا مى‏كنيم.

امير مؤمنان مى‏فرمايد:

«انا عبد الله و اخو رسول الله‏و انا الصديق الاكبر، لا يقولها بعدي الا كاذب مفتري ولقد صليت مع رسول الله قبل الناس بسبع سنين و انا اول من صلى معه‏».(8)

من بنده خدا وبرادر پيامبر وصديق بزرگم; اين سخن را پس از من جز دروغگويى افترا ساز نمى‏گويد.من با رسول خدا هفت‏سال پيش از مردم نماز گزارده ام واولين كسى هستم كه با او نماز گزارد.

امام در يكى از سخنان ديگر خود مى‏فرمايد:

در آن روز، اسلام جز به خانه پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم وخديجه راه نيافته بود ومن سومين شخص اين خانواده بودم.(9)

در جاى ديگر، امام -عليه السلام سبقت‏خود را به اسلام چنين بيان كرده است:

«اللهم اني اول من اناب وسمع و اجاب، لم يسبقني الا رسول اللهم صلى الله عليه و آله و سلم بالصلاة‏».(10)

خدايا، من نخستين كسى هستم كه به سوى تو بازگشت وپيام تو را شنيد وبه دعوت پيامبر تو پاسخ گفت، وپيش از من جز پيامبر خدا كسى نماز نگزارد.

پى‏نوشتها:

1- توضيح اين مطلب را در پايان بحث مى‏خوانيد.

2- آنجا كه مى‏فرمايد: والسابقون السابقون . اولئك المقربون .(واقعه:10و11).

3- لا يستوي منكم من انفق من قبل‏الفتح وقاتل اولئك اعظم درجة من الذين انفقوا من‏بعد و قاتلوا .(حديد:10)

4- اسد الغابة، ج‏2، ص‏99.

5- بعث النبي يوم الاثنين و اسلم علي يوم الثلثاء. - مستدرك حاكم، ج‏2، ص‏112; الاستيعاب، ج‏3، ص‏32.

6- اولكم واردا على الحوض‏اولكم اسلاما علي بن ابي طالب. - مستدرك حاكم، ج‏3، ص‏136.

7- مرحوم علامه امينى متون احاديث وكلمات بسيارى از محدثان ومورخان اسلامى را پيرامون پيشقدم بودن على -عليه السلام در ايمان به پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم در جلد سوم الغدير، صفحات 191 تا213(چاپ نجف) آورده است. علاقه مندان مى‏توانند به آنجا مراجعه كنند.

8- تاريخ طبرى، ج‏2، ص‏213; سنن ابن ماجه، ج‏1، ص‏57.

9- نهج البلاغه عبده، خطبه‏187.

10- همان، خطبه‏127.

 

فروغ ولايت ص‏25 - آيت الله شيخ جعفر سبحانى